SESÖTESİ sıf. Frekansları ortalama 20 kHz den büyük olan ve yüzlerce kilo- hertz'e del; erişebilen titreşimler için kullanılır....
SESÖTESİ sıf. Frekansları ortalama 20 kHz den büyük olan ve yüzlerce kilo- hertz'e del; erişebilen titreşimler için kullanılır.
*Akust. Sasötesi titreşim, sesle aynı yapıda, ancsık frekansı işitilebilir en yüksek frekanstan daha yüksek titreşim, (Eşanl. ULTRASON., [Bk. ansikl. böl. Akust. ve Metalürj]
- işlem. Sosötesi titreşimlerle işleme, işlenecek parça ile frekansı 20kHz, genliği milimetrenin yüzde birkaçı düzeyinde olan uzunluğuna; esnek titreşim hareketi meydana getiren bir biçimlendirme aleti arasına aşındırıcı bir madde konularak meydana gelen işleme yöntemi. (Eşanl. ULTRASONLA İŞLEME.) [Bk. ar'Sİki. böl.]
-ANSİKL.. A,lt;ust. Sesötesi titreşimler madde içinde seslerin işitilebilirlik sınırından (yaşa nazaran 1:i ile 20 kHz) daha yüksek frekanslarda olı ışur. Sınır frekansı binlerce kilohertz düzeyindedir. Bu titreşimleri üretmek ya da algılamak için elektrik enerjisini akustik enerjiye, akustik enerjiyi de elektrik enerjisine dönüştürme şekilleri kullanılır; bu işlemlerde piezoelektriklik ve manyetik daralma vakalarından yararlanılır. Sesötesi titreşimlerin çok çeşitli uygulama alanları vardır.
ilk uygulamalar, Birinci Dünya savaşı süresince denizaltı şeklinde engellerin saptanmasında gerçekleştirildi. Sesötesi titreşim lerin bu alandaki olanaklarını gösteren Langevin'dir. Buna nazaran kısa süreli bir darbe bir tarafınca ortama gönderilir; bu darbe engelden yansıyarak kaynağın bulunmuş olduğu noktaya geri gelir ve burada algılanır. Ölçülen gidiş geliş süresi ile engeli ayıran uzaklığı hesapla rnaya olanak verir. Seyir sistemlerinde kullanılan sonar (uound navigation and ran- ging) bu ilkeye dayanır. Öte taraftan bu yöntem, balık sıürülerinin, işaret şamandı ralarının vb. yerlerini saptamaya da olanak verir.
Sesötesi titreşimlerden yararlanan ekografi yöntemi çok gelişmiştir. Tıpta kullanılan bu yöntem ekotomografi kesitleri yardımıyla insan vücudunun içinin görüntüsünü vermeye yarar. Yarasa şeklinde kimi hayvanların sesötesi titreşimler yayımlayabilmek ya da bu tarz şeyleri algılayabilirle özelliği vardır; böylece önlerindeki engelleri algılayarak taraflarını bulabilirler. Sesötesi titreşimlerin sınai denetim alanında birçok uygulaması vardır: bir araç-gereç yüzeyinin incelenmesi, bir parça içindeki hataların saptanması, malzemelerin kalınlığının ve madde içinde boyuna titreşimin yayılma hızının ölçümü. Bu son ölçüm esneklik modülünü belirlemeyi sağlar.
Mekanik ve ısıl tesirleri sebebiyle sesötesi titreşimler kimyada ve biyolojide de kullanılır. Kaynağın doğurduğu belli bir gücün ötesinde, sıvı madde içinde minik gaz boşluklarıyla ortaya çıkan kavitasyon vakaları görülür. Sesötesi titreşimler, böylece, emin emülsiyonlar üretmeye karışımlar halletmeye, kurum şeklinde tanecikleri pıhtılaştırmaya, bir sıvı içine yerleştirilmiş parçaların yüzeylerini temizlemeye de olanak verir. Bunlardan, biyolojide bakterilere karşı harpte te rim gıda sanayisinde de sütü sterilize etmede yararlanılır.
Sesötesi titreşimlerin optik yayılma özellikleri akustik mikroskop“ta ya da hologramlar elde etmede kullanılır.
*işlem. Sesötesi titreşimlerle işleme Bir sıvı içinde asıll ı halinde bulunan çok minik bor ya da silisyum karbür, elmas ya da alümın tanelerinden oluşan aşındırıcı, parçayı aşındırır; parça içersine doğru yavaş yavaş giren ekip, kendi biçiminde bir oyuk oluşturur. Tamamen mekanik olan bu yöntem elektriksel ya da ısıl iletkenliği ne olursa olsun tüm malzemelere uygulanabilir. Araç-gereç ne kadar kırılgansa bu yöntem o denli etkilidir, parça üstüne uygulanan tazyik çok küçüktür ve tanecikleri gittikçe küçülen aşındırıcılar kullanılarak milimetrenin yüzde birinden daha minik duyarlıklara erişilebilir.
*Metalürj.
*Sesötesi dalga, maddesel bir ortamın, bilhassa sesötesi denemede kullanılan esnek titreşimi. (Sesötesi dalganın yayılması, bir dalga boyuyla belirlenir. Çeşitli yayılma biçimleri vardır, bunlar boyuna dalgalar, enine dalgalar, Rayleigh dalgaları denen yüzey dalgaları ve ince saclarda oluşan Lamb dalgalarıdır)
• Sesötesi titreşim Sesötesi titreşimlerden metal bir parça içindeki özürlerin belirlenmesinde yararlanılır. Bu, sanayide en fazla kullanılan tahribatsız araştırma yöntemidir Algılayıcılar 0,5-10 MHz'lik frekanslarla beslenen kuvarslı ya da oksitli piezolektrik alıcı ve yayıcı yoklayıcılardır. Titreşimlerin dalga boyu, dalgaların ortalama 6 000 m/sn'lik bir hızla yayılmış olduğu çelikte, 1 MHz için 6 mm'dir (sudaki yayılma hızı ise 1 500 m/sn'dir). Metal parçalarla kuplaj (temas) ince bir yağ filmi ya da suyla sağlanır.
iletimle denetleme alıcı ve yayıcı yok- layıcılarla yapılır; metal üstünde ayrı ayrı bölgelere yerleştirilen alıcı ve yayıcı yoklayıcılarırı emek verme ilkesi, metal içinde yayman dalgaların iç hatalar tarafınca azca ya da çok sönümlenmesine bağlı olarak ortaya çıkan farklılıkları algılamaya dayanır.
Yansımayla denetleme (yankı yöntemi), alıcı-yayıcı bir yoklayıcıyla yapılır (bu yöntem, parçanın yüzlerinden birine ulaşılamadığı durumlarda bile kullanılabilir), böylece özür derinlemesine saptanabilir. Değişken frekanslı rezonansla denetim, araç-gereç kalınlığının ya da kalınlığı malum bir malzemede sesin yayılma hızının ölçülmesini sağlar. Sesin boyuna yayılma hızı c biliniyorsa, E-c^d bağıntısından (d= malzemenin yoğunluğu), E esneklik modülü hesaplanabilir Otomatikleştirilmiş yankı yöntemi, klasik tarama şekillerinden yararlanarak mesela bir saçtaki özürlerin dağılım haritasının çıkarılmasını sağlar.
*Akust. Sasötesi titreşim, sesle aynı yapıda, ancsık frekansı işitilebilir en yüksek frekanstan daha yüksek titreşim, (Eşanl. ULTRASON., [Bk. ansikl. böl. Akust. ve Metalürj]
- işlem. Sosötesi titreşimlerle işleme, işlenecek parça ile frekansı 20kHz, genliği milimetrenin yüzde birkaçı düzeyinde olan uzunluğuna; esnek titreşim hareketi meydana getiren bir biçimlendirme aleti arasına aşındırıcı bir madde konularak meydana gelen işleme yöntemi. (Eşanl. ULTRASONLA İŞLEME.) [Bk. ar'Sİki. böl.]
-ANSİKL.. A,lt;ust. Sesötesi titreşimler madde içinde seslerin işitilebilirlik sınırından (yaşa nazaran 1:i ile 20 kHz) daha yüksek frekanslarda olı ışur. Sınır frekansı binlerce kilohertz düzeyindedir. Bu titreşimleri üretmek ya da algılamak için elektrik enerjisini akustik enerjiye, akustik enerjiyi de elektrik enerjisine dönüştürme şekilleri kullanılır; bu işlemlerde piezoelektriklik ve manyetik daralma vakalarından yararlanılır. Sesötesi titreşimlerin çok çeşitli uygulama alanları vardır.
ilk uygulamalar, Birinci Dünya savaşı süresince denizaltı şeklinde engellerin saptanmasında gerçekleştirildi. Sesötesi titreşim lerin bu alandaki olanaklarını gösteren Langevin'dir. Buna nazaran kısa süreli bir darbe bir tarafınca ortama gönderilir; bu darbe engelden yansıyarak kaynağın bulunmuş olduğu noktaya geri gelir ve burada algılanır. Ölçülen gidiş geliş süresi ile engeli ayıran uzaklığı hesapla rnaya olanak verir. Seyir sistemlerinde kullanılan sonar (uound navigation and ran- ging) bu ilkeye dayanır. Öte taraftan bu yöntem, balık sıürülerinin, işaret şamandı ralarının vb. yerlerini saptamaya da olanak verir.
Sesötesi titreşimlerden yararlanan ekografi yöntemi çok gelişmiştir. Tıpta kullanılan bu yöntem ekotomografi kesitleri yardımıyla insan vücudunun içinin görüntüsünü vermeye yarar. Yarasa şeklinde kimi hayvanların sesötesi titreşimler yayımlayabilmek ya da bu tarz şeyleri algılayabilirle özelliği vardır; böylece önlerindeki engelleri algılayarak taraflarını bulabilirler. Sesötesi titreşimlerin sınai denetim alanında birçok uygulaması vardır: bir araç-gereç yüzeyinin incelenmesi, bir parça içindeki hataların saptanması, malzemelerin kalınlığının ve madde içinde boyuna titreşimin yayılma hızının ölçümü. Bu son ölçüm esneklik modülünü belirlemeyi sağlar.
Mekanik ve ısıl tesirleri sebebiyle sesötesi titreşimler kimyada ve biyolojide de kullanılır. Kaynağın doğurduğu belli bir gücün ötesinde, sıvı madde içinde minik gaz boşluklarıyla ortaya çıkan kavitasyon vakaları görülür. Sesötesi titreşimler, böylece, emin emülsiyonlar üretmeye karışımlar halletmeye, kurum şeklinde tanecikleri pıhtılaştırmaya, bir sıvı içine yerleştirilmiş parçaların yüzeylerini temizlemeye de olanak verir. Bunlardan, biyolojide bakterilere karşı harpte te rim gıda sanayisinde de sütü sterilize etmede yararlanılır.
Sesötesi titreşimlerin optik yayılma özellikleri akustik mikroskop“ta ya da hologramlar elde etmede kullanılır.
*işlem. Sesötesi titreşimlerle işleme Bir sıvı içinde asıll ı halinde bulunan çok minik bor ya da silisyum karbür, elmas ya da alümın tanelerinden oluşan aşındırıcı, parçayı aşındırır; parça içersine doğru yavaş yavaş giren ekip, kendi biçiminde bir oyuk oluşturur. Tamamen mekanik olan bu yöntem elektriksel ya da ısıl iletkenliği ne olursa olsun tüm malzemelere uygulanabilir. Araç-gereç ne kadar kırılgansa bu yöntem o denli etkilidir, parça üstüne uygulanan tazyik çok küçüktür ve tanecikleri gittikçe küçülen aşındırıcılar kullanılarak milimetrenin yüzde birinden daha minik duyarlıklara erişilebilir.
*Metalürj.
*Sesötesi dalga, maddesel bir ortamın, bilhassa sesötesi denemede kullanılan esnek titreşimi. (Sesötesi dalganın yayılması, bir dalga boyuyla belirlenir. Çeşitli yayılma biçimleri vardır, bunlar boyuna dalgalar, enine dalgalar, Rayleigh dalgaları denen yüzey dalgaları ve ince saclarda oluşan Lamb dalgalarıdır)
• Sesötesi titreşim Sesötesi titreşimlerden metal bir parça içindeki özürlerin belirlenmesinde yararlanılır. Bu, sanayide en fazla kullanılan tahribatsız araştırma yöntemidir Algılayıcılar 0,5-10 MHz'lik frekanslarla beslenen kuvarslı ya da oksitli piezolektrik alıcı ve yayıcı yoklayıcılardır. Titreşimlerin dalga boyu, dalgaların ortalama 6 000 m/sn'lik bir hızla yayılmış olduğu çelikte, 1 MHz için 6 mm'dir (sudaki yayılma hızı ise 1 500 m/sn'dir). Metal parçalarla kuplaj (temas) ince bir yağ filmi ya da suyla sağlanır.
iletimle denetleme alıcı ve yayıcı yok- layıcılarla yapılır; metal üstünde ayrı ayrı bölgelere yerleştirilen alıcı ve yayıcı yoklayıcılarırı emek verme ilkesi, metal içinde yayman dalgaların iç hatalar tarafınca azca ya da çok sönümlenmesine bağlı olarak ortaya çıkan farklılıkları algılamaya dayanır.
Yansımayla denetleme (yankı yöntemi), alıcı-yayıcı bir yoklayıcıyla yapılır (bu yöntem, parçanın yüzlerinden birine ulaşılamadığı durumlarda bile kullanılabilir), böylece özür derinlemesine saptanabilir. Değişken frekanslı rezonansla denetim, araç-gereç kalınlığının ya da kalınlığı malum bir malzemede sesin yayılma hızının ölçülmesini sağlar. Sesin boyuna yayılma hızı c biliniyorsa, E-c^d bağıntısından (d= malzemenin yoğunluğu), E esneklik modülü hesaplanabilir Otomatikleştirilmiş yankı yöntemi, klasik tarama şekillerinden yararlanarak mesela bir saçtaki özürlerin dağılım haritasının çıkarılmasını sağlar.
Kaynak: Büyük Larousse
YORUMLAR