Tanzimat Süreci Edebiyatı (1860-1869) Türk toplumunda, 1860-1896 yılları arasındaki edebiyat faaliyetleri, "Tanzimat edebiyatı" is...
Tanzimat Süreci Edebiyatı (1860-1869)
Türk toplumunda, 1860-1896 yılları arasındaki edebiyat faaliyetleri, "Tanzimat edebiyatı" ismi altında toplanır. "Batılılaşma" olgusunu gerek basın, gerek edebiyat yapıtları vesilesiyle yaygınlaştırmaya çalışan Tanzimat periyodu yazarları, Garp şiir, roman ve tiyatrosundan oldukça etkilendiler. Bu etkilenmeler, bilhassa tercüme kanalıyla gerçekleşti.
Tanzimat yazarları sanat anlayışları bakımından ikiye ayrılabilir:
1 - Namık Kemal, Şžinasi, Ahmet Mithat Efendi, ve Ziya Paşa'yı kapsayan birinci dönem (1860-1875);
2 - Recaizade Mahmut Ekrem, Sarnipaşaza-de Sezai, Nabizade Nâzım ve AbdülhakHamit'i kapsayan ikinci dönem (1875-1896).
Birinci dönem "sanat cemiyet içindir", ikinci dönem ise "sanat sanat içindir" İlkesini benimsemiştir.
Tanzimat döneminde ilk olarak Garp edebiyatından bir takım romanlar çevrilmiş, bu çevirileri örnek alan Tanzimat romancıları, "Batılılaşma", "yanlış eğitim", "esirlik" benzer biçimde toplumsal kavram ve kurumları kimi zaman alaycı, kimi zaman de gerçekçi bir şekilde işlemişler, romantizm (Namık Kemal, Ahmet Mithat Ffendi, Şžemsettin Sami) ve gerçekçilik (Recaizade Mahmut Ekrem, Nabizade Nâzım, Samipaşazade Sezai) akımlarını benimsemişlerdir. Bununla birlikte bu zamanda, Türk tiyatrosu oluşmaya adım atmıştır.
Tanzimat periyodu Türk edebiyatı, bir sürü eksikliğine ve yanılgılarına rağmen, Garp örneğinde Türk edebiyatının başlangıcını oluşturması bakımından ehemmiyet taşır. Bu zamanda Garp şiiri, romanı, tiyatrosu Türk toplumuna tanıtılmaya çalışılmış, edebiyat yapıtları vesilesiyle toplumun eğitilmesine ve bilinçlendirilmesine ehemmiyet verilmiştir. Söz mevzusu dönemde çıkan gazete ve dergilerinde, bilhassa siyasal bilinçlenmede büyük katkısı olmuş, XIX. yy'ın sonlarına doğru, yeni yetişen ve bilhassa Fransız edebiyatından bir takım etkisinde bırakır alan genç dönem, Servet-i Fünun dergisinde toplanarak, yeni bir edebiyat periyodunu başlatmıştır.Tanzimat döneminde ortaya çıkan edebi eserler
Tanzimatta Döneminde Çıkan Dergi ve Gazeteler
BEDİR: Ahmet Mithat Efendi; gazete; 1870 senesinde çıkarılan kısa süreli bir gazetedir...
CERİDE-İ HAVADİS: 1840 senesinde çıkarılan ilk yarı resmi gazetedir...
DEVİR: Ahmet Mithat Efendi; gazete; 1872 senesinde çıkarılan kısa süreli bir gazetedir...
DİYOJEN: Teodar Kasap; dergi; ilk gülmece dergidir...
HÜRRİYET: 1867 senesinde Ziya Paşa ile Namık Kemal Londra’da birlikte çıkardıkları bir gazetedir...
İBRET: Namık Kemal; gazete; 1872 senesinde çıkarılmıştır...
MECMUA-YI FÜNUN: Münif Paşa; dergi; 1862 senesinde çıkarılan ilk dergidir...
MUHBİR: Ali Suavi; gazete; 1867 senesinde çıkarılan bu gazete, devrin yönetim biçimini sert bir üslupla eleştirdiği için kısa bir süre sonrasında kapanmıştır...
TAKVİM-İ VAKAYİ: 1831 senesinde devlet eliyle çıkarılan ilk resmi gazetedir. Türk toplumu ilk bu gazete ile tanışmıştır. Bir resmi gazetedir, devletin gösterim organıdır...
TASVİR-İ EFKÂR: 1862 senesinde Şžinasi tarafınca çıkarılmıştır; Şžinasi Paris’e gidince bu gazeteyi Namık Kemal’e devretmiştir ve bir süre sonrasında da gazete kapanmıştır...
TERCÜMAN-I AHVAL: İbrahim Şžinasi ile Agâh Efendi’nin 1860 senesinde beraber çıkardıkları ilk hususi gazetedir. Bununla birlikte bu gazete ile Tanzimat Edebiyatı başlar...
TERCÜMAN-I HAKİKAT: 1878 senesinde Ahmet Mithat Efendi tarafınca çıkarılmıştır; II. Abdülhamit döneminde piyasaya sürülen en mühim gazetedir; yönetime karşı siyasal karşıcılık yapmak yerine halkı eğitici ve okuma alışkanlığı kazandırıcı bir gösterim politikası izlemiştir...Tanzimat Süreci Şžair/Yazarları ve Eserleri
İlkler
HİKÂYE-İ İBRAHİM PAŞžA VE İBRAHİM-İ GÜLŞžENİ: Hayrullah Efendi, ilk tiyatro denemesi, 1844
MUHAVERAT-I HİKEMİYE: Münif Paşa; nesir; edebiyatımızdaki ilk nesir çevirileridir; 1859 senesinde Fransız yazar Fenelon’dan çevrilmiştir...
TABSIRA: Akif Paşa; hatıra; Türk edebiyatının hatıra türündeki ilk eseridir...
TELEMAK: Yusuf Kamil Paşa; roman; edebiyatımızdaki ilk tercüme romanıdır; 1862 senesinde Fransız yazar Fenelon’dan çevrilmiştir; yapıt yayımlandığı süre büyük bir ilgi görmüş, yedi yılda dört kez basılmıştır; didaktik bir eserdir. Bu yapıt çağıl roman anlayışıyla ilgisi yoktur...
MUHADERAT: İlk hanım romancımız Fatma Aliye Hanım’ın romanı, 1892 ...ŞžİNASİ
DURUB-I EMSAL-İ OSMANİYE: Şžinasi; lügat; yazarın Türk atasözlerini derlediği bir eserdir...
LA FONTAİNE’DEN ÇEVİRİLER: Şžinasi; fabl; edebiyatımızdaki ilk fabl çevirileridir; Fransız yazar La Fontaine’den çevirmiştir...
MÜNTEHABAT-I EŞžARIM: Şžinasi; şiir; yazarın kendi yazdığı şiirlerini toplamış olduğu bir eserdir...
ŞžAİR EVLENMESİ: Şžinasi; tiyatro; Türk edebiyatında batılı mealde ilk tiyatro eseridir; bir töre komedyası özelliği taşıyan yapıt görücü usulü evliliğin sakıncalarını mevzu almaktadır; tek perdelik bir komedidir; Garp tarzında yazılmasına rağmen geleneksel Türk tiyatrosunun da tesirleri görülür; klasisizm akımının tesirinde yazılmış üç birlik kuralına uyulmuştur; oyun kahramanları kendi kişiliğine uygun konuşturulmuştur; yapıt tekniği yerli, içinde ne olduğu diri ve mütevazi bir üslupla yazılmıştır...
TERCÜMAN-I AHVAL MUKADDİMESİ: Şžinasi; yazı; edebiyatımızdaki ilk yazı örneğidir; bu makaleyi ilk “ Tercüman-ı Ahval “ gazetesinde yayımlamıştır, noktalama işaretlerini ilk kez burada uygulamıştır...
TERCÜME-İ MANZUME: Şžinasi; şiir çevirisi; edebiyatımızdaki ilk şiir çevirileridir; yazarın şiir alanındaki ilk eseridir; Fransız şiirinden yapmış olduğu çevirilerin yer almış olduğu bir kitaptır; La Fontaine, Racine ve Fenelon’un şiirlerini Türkçeye çevirerek bu eserde toplamıştır; yazarın bu eseri ortaya koymadaki gayesi Klasik Fransız şiirini tanıtmaktır...NAMIK KEMÂL
CEZMİ: Namık Kemal; roman; Türk edebiyatının ilk zamanı romanıdır; Türk - İran savaşları anlatılır; taht kavgası mevzu edilir; roman, Kırım Şžehzadesi Adil Giray'ın yaşamış olduğu sevgi ve Cezmi'nin onu kurtarmak isterken geçirdiği serüvenleri anlatır...
İNTİBAH: Namık Kemal; roman; Türk edebiyatının ilk edebi romanıdır; eserde cariyelik mevzusu işlenmiştir; roman, Ali Bey adlı toy bir delikanlının yaşamı ve evlilik macerası mevzu edinir; yapıt teknik olarak pek başarı göstermiş değildir; iyi ve fena tipler hakkaten uzak, çok fazla niteliklere haizdir...
AKİF BEY: Namık Kemal; tiyatro; gene yazarın Magosa'da yazdığı bu eserinde, yurtsever bir deniz subayının göreve koştuğu sırada karısının kendisine bağlılık göstermeyişini anlatırken, ahlaksal bir yorum da getirmiştir...
CELALETTİN HARZEMŞžAH: Namık Kemal; tiyatro; 15 perdelik zamanı bir oyundur; yapıt oynanmak için değildir okunmak için yazılmıştır; Namık Kemal'in en beğenmiş olduğu yapıtı olarak bilinir; oyun, Moğollara karşı İslam dünyasını sakınan Celaleddin Harzemşah'ın kişiliği çevresinde gelişir; bu eserde Namık Kemal,
İslam birliği düşüncesini kapsamlı bir şekilde sergilemiştir...
GÜLNİHAL: Namık Kemal; tiyatro; yazarın tiyatro eserleri içinde teknik yönden en başarı göstermiş oyunudur; yazarın, Magosa'dayken yazdığı bu eserinde baskıya ve zulme karşı duyduğu tepkiyi trajik bir şekilde dile getirmiştir; oyunun sahnelenmesinde bir çok bölüm sıkıdüzen tarafınca çıkarılmıştır...
KARA BELA: Namık Kemal; tiyatro; yazarın piyeslerinin içindeki en zayıfı ve kendisinin esas meseleleri ile irtibatı en gevsek olanıdır; Magosa'da yazılan bu yapıt, saray hizmetindeki bir harem ağasının, bir şehzadeyi seven ve babası Hint hükümdarı olan bir kıza olan aşkı ile bunların ölümlerine neden olan faciayı anlatır; bu bakımdan mevzusu itibariyle Kara Bela başka tiyatrolardan
ayrılmaktadır; Kara Bela'da padişahlara ders verilmek istenmiş, sarayların iç yüzü halkın gözleri önüne serilmek istenmiştir...
VATAN YAHUT SİLİSTRE: Namık Kemâl; tiyatro; Türk Edebiyatı'nın batılı mealde yazılıp oynanan ilk tiyatro yapıtıdır; bu oyun Gedikpaşa Tiyatrosu’nda oynanmıştır; yazarın tiyatroların içinde en fazlaca yankı uyandıran oyunudur; teknik bakımdan kusurludur; toplumun bozulan moralini düzeltmek amacıyla yazılmıştır; bu oyundan sonrasında yazar sürgüne gönderilmiştir; özetlemek gerekirse bu oyunda, Türk-Rus Savası'nda gönüllü olarak cepheye giden sevgilisinin arkasından, cephede O'nunla birlikte bulunmak ve onunla aynı kaderi paylaşmak için asker giysisine girip, Silistre müdafasına iştirak eden genç bir kız ile genç bir insanın aşkı çevresinde gelişerek, Türk askerinin vatan uğruna gösterdiği fedakârlığı canlandırır...
ZAVALLI ÇOCUK: Namık Kemâl; tiyatro; yazar bu eserinde görücü kanalıyla evlenmeye karşı çıkmış olduğu anlatır...
HIRRENAME: Namık Kemal; şiir; 1872 senesinde gülmece dergisi Diyojen'de yayınlanmıştır; şairin Sadrazam Mahmud Nedim Paşa'yı hicveden şiiridir...
BAHAR-I DÂNİŞž ÖNSÖZÜ: Namık Kemâl; eleştiri...
EDEBİYATIMIZ HAKKINDA BAZI MÜLAHAZATI ŞžAMİLDİR: Namık Kemal; eleştiri; edebiyatımızdaki ilk eleştiri yazısıdır, 1866 ...
İRFAN PAŞžA’YA MEKTUP: Namık Kemâl; eleştiri...
MUKADDEME-İ CELAL: Namık Kemâl; eleştiri; Celalettin Harzemşah oyunun başına koyduğu bir önsözdür; bu önsözde Türk edebiyatının romantizm akı-
mının temel ilkelerini ortaya koymuştur; bununla birlikte Garp edebiyatı ile Şark edebiyatını karşılaştırmış, tiyatro, roman türleri üstünde durmuştur...
RENAN MÜDAFAANAMESİ: Namık Kemâl; eleştiri; yazar bu eserini, Fransa Akademisi üyesi mütefekkir Ernest Renan tarafınca İslamiyet’in ilerleme ve ilim karşıtı olduğuna dair yayımladığı kırk sayfalık makalesine karşı yazmıştır...
TAHRİB-İ HARABAT: Namık Kemâl; eleştiri; yazar bu eserini Ziya Paşa’nın yazmış olduğu “ Harabat “ adlı eserine karşı yazmıştır. Gayesi, Ziya Paşa’nın tutarsız fikirlerini eleştirmektir...
TAKİP: Namık Kemal; eleştiri; Ziya Paşa’ yönelik eleştirisini Tahrib-i Harabat sonrasında Takip’le sürdürmüştür...
TALİM-İ EDEBİYAT ÜZERİNE BİR RİSALE: Namık Kemâl; eleştiri...
HİLÂL-İ OSMANİ: Namık Kemâl; mevzusu ve şekli yeni şiir...
HÜRRİYET KASİDESİ: Namık Kemal; şiir; bu şiirde “ özgürlük “ teması üstünde durulmuştur; şiir devrin toplumsal ve siyasal vakalarını dile getirir; şairin hürriyete ( özgürlüğe ) olan isteğinin ifade eder; şairin en ünlü şiiridir...
VAVEYLA: Namık Kemâl; mevzusu ve şekli yeni şiir...
MOGASA ANILARI: Namık Kemâl; hatıra; yazarın Mogasa’da sürgünde olduğu zamanlarda yazdığı anılarıdır...
EVRAK-I PERİŞžAN: Namık Kemâl; Bu kitapta Selahattin Eyyüb Fatih ve Sultan Selim hakkında biyografileriyle, Osmanlıların yükselme devirlerine ait Devr-i İstilâ adlı bir makalesi vardır...
KANİJE: Namık Kemâl; tarih...ZİYA PAŞžA
DEFTER-İ Ã‚MÂL: Ziya Paşa; hatıra; Jean Jacque Rousseau’nun “ İtiraflar “ adlı kitabından etkilenerek yazmıştır; batılı mealde hatıra türünün ilk örneklerindendir; yazarın çocukluk anılarını anlattığı bir eserdir; yarım kalmış bir eserdir…
EMİLE: Ziya Paşa; nesir; Jean Jacque Rousseau’dan Türkçeye çok güzel bir üslupla çevirilmiş olduğu bir eserdir…
ENGİZİSYON TARİHİ: Ziya Paşa; tarih; tercüme bir eserdir…
EŞžAR-I ZİYA: Ziya Paşa; şiir kitabı; şairin kendi yazdığı şiirlerinin bulunmuş olduğu bir şiir kitabıdır; bu yapıt şairin ölümünden sonrasında yayınlanmıştır…
HARABAT MUKADDİMESİ: Ziya Paşa; Harabat’ın önsözü olan bu yazı, bizde ilk edebiyat zamanı taslağı sayılır. Ziya Paşa’nın burada verdiği hükümlerin yanlış ve noksan tarafları, bilgi hataları en önce Namık Kemal’in hücumlarına uğramıştır…
HARABAT: Ziya Paşa; antoloji; Türk edebiyatının ilk antoloji eseridir; Türk, Arap ve Fars edebiyatından seçme şiirlerin yer almış olduğu bir divan şiiri antolojisidir; bununla birlikte yazar bu eserin başına bir önsöz koyarak Şžiir ve İnşa makalesindeki düşüncesini değiştirerek gerçek edebiyatın Divan Edebiyatı bulunduğunu savunmuştur…
RÜYA: Ziya Paşa; mülakat ( röportaj ); edebiyatımızdaki mülakat türündeki ilk eseridir; karşılıklı konuşmalar şeklinde yazmıştır; yazar eserinde çocukluk anılarını anlatmıştır; bununla birlikte gene bu eserinde Sadrazam Ali Paşa’yı eleştirmiş, onun fena bir yönetim göstermesinden dolayı görevden alınması gerektiği üstünde durmuştur…
ŞžİİR VE İNŞžA: Ziya Paşa; yazı; yazar bu eserinde, Halk şiirinin bizim gerçek şiirimiz bulunduğunu söylemiş ve Divan şiirini eleştirmiştir…
ZAFERNAME: Ziya Paşa; eleştiri; nazım-nesir karışımı bir eserdir; ozan bu eserinde, devrin sadrazamı olan Ali Paşa’yı eleştirmek için yazmıştır; mizahi yönleri bulunan bu yapıt “ kaside, tahmis, şerh “ olmak suretiyle üç bölümden oluşur; mühim bir hiciv örneğidir…AHMET MİTHAT EFENDİ
DÜRDANE HANIM: Ahmet Mithat Efendi; roman; serüven romanı sayılabilecek bu yapıt, olay kuruluşu, aksiyonu, şahıslar ekibi; bununla birlikte sevgi ve hak duygularındaki derinliğiyle dikkat çeker; romanda, toplumda genç kızların eğitimi, evlilik kurumunu merkeze alması bakımından dikkate kıymet bir eserdir…
FELATUN BEY’LE RAKIM EFENDİ: Ahmet Mithat Efendi; roman; yazarın Rodos adasında sürgün olduğu yıllarda yazdığı bir romandır; yazar bu romanında iki tipin çatışmasını anlatır; romanda Felatun Bey, Garp’ya özenen, halktan uzaklaşan ve alafranga davranışlarıyla komik duruma düşen bir tiptir. Yükselti Efendi ise, akıllı, yeniliklere açık, eğitime ehemmiyet veren, çalışkan bir tiptir; Yükselti Efendi, Ahmet Mithat Efendi’nin kendi yaşamından bir yansımasıdır sanki; roman duygusal anlayışa uygun bir şekilde yazılmıştır…
HASAN MELLAH: Ahmet Mithat Efendi; roman…
HENÜZ ON YEDİ YAŞžINDA: Ahmet Mithat Efendi; roman; Ahmet Mithat Efendi’nin doğalcılığa yöneldiği romanıdır; romanda, Kalyopi’nin başından geçenleri anlatırken dönemindeki Beyoğlu’nun fuhuş dünyasını da, gerçekçi ve doğalcı bir anlatımla gözler önüne serer; bir kızın fuhuşa sürüklenmesinin sebeplerini araştırır ve nasıl kurtulacağı mevzusunda, ahlâkçı bir gözle tavsiyeler getirir…
HÜSEYİN FELLAH: Ahmet Mithat Efendi; roman; romanda, Hüseyin Fellah adlı bir gencin, bir gece İstanbul'da düşmanları tarafınca bıçaklanarak karanlık bir köşeye atılır. O gece kendisine yardım eden Hüsna Hanım ve kızı Şžehlevend'le Hüseyin Fellah'ın yolları yine Cezayir'de, acayip bir şekilde kesişmesinden sonraki vakaları anlatır; iyiyle kötünün mücadelesini, 'sevgi' ekseninde mevzu alan Hüseyin Fellah “ tek başına bir okul “ olarak tanımlanan, mütevazi bir üslupla, halkın zevkine gore ve halk için yararlı eserdir…
JÖN TÜRKLER: Ahmet Mithat Efendi; roman; Ahmet Mithat Efendi'nin 10 senelik bir sükût devresinden sonrasında kaleme almış olduğu Jön Türk romanı konusunu II Abdülhamit idaresinin zulme dayanan baskılı döneminden alır. Esasında Abdülhamit’e büyük bir sadakatle bağlı bulunduğunu farkında olduğumuz Ahmet Mithat’ın bu şekilde bir mevzuyu ele alması, eserin 'Meşrutiyet idaresine başat olan ittihatçıların maddî ve manevî baskısı altında yazılmış olduğu' nu düşündürmektedir…
KARNAVAL: Ahmet Mithat Efendi; roman…
PARİS’TE BİR TÜRK: Ahmet Mithat Efendi; roman…
KISSADAN HİSSE: Ahmet Mithat Efendi; hikâye…
LETAİF-İ RİVAYET: Ahmet Mithat Efendi; hikâye; Türk edebiyatının hikâye türünün ilk örneğidir; 24 kitaplık bir hikâye dizisidir; bu eserdeki hikâyelerin bazıları Garp’dan adapte edilmiştir; hikâyeler de abartılı bir romantizm tesiri görülür; olması mümkün gözükmeyen olayların hikâye edildiği bu eserler sürükleyiciliği yönüyle kendini okutmuştur…
YENİÇERİLER: Ahmet Mithat Efendi; hikâye…
MENFA: Ahmet Mithat Efendi; hatıra; 1873 senesinde Rodos adasına sürgüne gönderilen yazarın bu döneme ait hatıralarını anlattığı eseridir; bununla birlikte bu eserinde, Osmanlı İmparatorluğu’nun en karışık yıllarına ait mühim bilgiler yer almaktadır…
AVRUPA’DA BİR CEVELAN: Ahmet Mithat Efendi; seyahat yazısı; Ahmet Mithat Efendi’nin 1889'da Stockholm'de meydana getirilen Şžarkiyatçılar Kongresi'ne Osmanlı delegesi olarak gitmiş, arkasından Paris'teki Dünya Sergisi'ni ve Avrupa'nın bir sürü şehrini ziyaret etmiş, bu seyahatini anlattığı eseridir…
AÇIK BAŞž: Ahmet Mithat Efendi; oyun…
ÇENGİ: Ahmet Mithat Efendi; oyun…
ÇERKES ÖZDENLER: Ahmet Mithat Efendi; oyun…
EYVAH: Ahmet Mithat Efendi; oyun…
SİYAVUŞž: Ahmet Mithat Efendi; oyunâ€¦ŞžEMSETTİN SAMİ
TAAŞžŞžUK-I TAL’AT VE FİTNAT: Şžemseddin Sami; roman; edebiyatımızdaki ilk yerli romandır; duygusal bir sevgi macerasının anlatıldığı yapıt tekniği ve karakterleri yönünden pek başarı göstermiş değildir; romanda görücü usulü ile evlilik ve bunun sakıncaları anlatılır; eserde Talat ve Fitnat'ın aşkı anlatılır; romanın dili dönemine gore oldukça sadedir; romantizmin akımın tesirinde yazılmış bir eserdir…
KAMUS-I ARABÃŽ: Şžemseddin Sami; lügat; Arapça - Türkçe bir sözlüktür…
KAMUS-I FRANSEVİ: Şžemseddin Sami; lügat; Fransızca - Türkçe bir sözlüktür…
KAMUS-I TÜRKÃŽ: Şžemseddin Sami; lügat; “ Türk “ ismini taşıyan ilk sözlüktür; Türkçe bir sözlüktür; yazar bu eserinde, Osmanlıcada kullanılan, ama konuşulan Türkçeye girmeyen Arapça ve Farsça sözcükleri ayıkladı, Türkçe kökenli sözcüklere ağırlık verdi; bununla birlikte, Türkçeyi zenginleştirmek için dile yine kazandırılması gerektiğine inanılmış olduğu şark Türkçesine ve Anadolu Türkçesine özgü kelimelere yer verdi…
KAMUSÜ’L ALAM: Şžemseddin Sami; lügat; çok geniş bir sözlüktür; 6 ciltlik bir ansiklopedik özelliği taşır; Türkçe hazırlanmış en kapsamlı çağıl ansiklopedik bir eserdir…
ROBENSON CRUSOE ( ÇEVİRİ): Şžemseddin Sami; roman; ünlü İngiliz yazar Daniel Defoe’nun eserinin Türkçeye çevirisidir...
SEFİLLER ( ÇEVİRİ ): Şžemseddin Sami; roman; ünlü Fransız yazar Victor Hugo’nun eserini Türkçeye çevirisidir…
BESA YAHUT AHDE VEFA: Şžemsettin Sami, oyun…
GAVE: Şžemsettin Sami; oyun
SEYDİ YAHYA: Şžemseddin Sami; tiyatro; Şžeydi Yahya, Şžemsettin Sami'nin ikinci tiyatro oyunudur. Matbuatı Ceyyide yayınlarının ikincisi olarak gösterilen oyun, "beş fasıldan ibaret bir facia"dır. Oyunun ilk iki perdesi Raze kalesinde, son üç perdesi ise Kaştale şehrinde geçer. Vaka hicri 9. yüzyılın sonları ile 10. yüzyılın başlarında Endülüs'te cereyan etmektedir…AHMET VEFİK PAŞžA
LEHÇE-İ OSMANÃŽ: Ahmet Vefik Paşa; lügat; yazar bu sözlüğünde Türkçe sözcüklerle dilimizde kullanılmakta olan yabancı sözcükleri ayrı ayrı toplamıştır; bununla birlikte bu sözlükte “ Türk “ sözcüğünün açıklanmasında Osmanlıların büyük Türk milletinin bir parçası bulunduğunu ortaya koymuştur…
MÜNTAHABAT-I DURUB-I EMSAL : Ahmet Vefik Paşa; lügat; yazarın Türk atasözlerini toplayıp derlediği bir atasözü sözlüğüdür…
SECERE-İ TÜRK: Ahmet Vefik Paşa; tarih; Ebulgazi Bahadır Han’ın eserinin Osmanlıcaya çevirisidir…
ADAMCIL ( MANZUM ÇEVİRİ ) : Ahmet Vefik Paşa; güldürü; ünlü Fransız yazar Moliere’nin eserinin Türkçeye çevirisidir…
SAVRUK (MANZUM ÇEVİRİ ) : Ahmet Vefik Paşa; güldürü; ünlü Fransız yazar Moliere’nin eserinin Türkçeye çevirisidir…
TARTÜF ( MANZUM ÇEVİRİ ) : Ahmet Vefik Paşa; güldürü; ünlü Fransız yazar Moliere’nin eserinin Türkçeye çevirisidir…
DON CİVANİ ( MENSUR ÇEVİRİ ) : Ahmet Vefik Paşa; güldürü; ünlü Fransız yazar Moliere’nin eserinin Türkçeye çevirisidir…
DUDU KUŞžLARI ( MENSUR ÇEVİRİ ) : Ahmet Vefik Paşa; güldürü; ünlü Fransız yazar Moliere’nin eserinin Türkçeye çevirisidir…
İNFİAL-İ AŞžK (MENSUR ÇEVİRİ) : Ahmet Vefik Paşa; güldürü; ünlü Fransız yazar Moliere’nin eserinin Türkçeye çevirisidir…
KADINLAR MEKTEBİ ( MANZUM ÇEVİRİ ) : Ahmet Vefik Paşa; güldürü; ünlü Fransız yazar Moliere’nin eserinin Türkçeye çevirisidir…
KOCALAR MEKTEBİ ( MANZUM ÇEVİRİ ) : Ahmet Vefik Paşa; güldürü; ünlü Fransız yazar Moliere’nin eserinin Türkçeye çevirisidir…
OKUMUŞž KADINLAR ( MENSUR ÇEVİRİ ) : Ahmet Vefik Paşa; güldürü; ünlü Fransız yazar Moliere’nin eserinin Türkçeye çevirisidir…
AZARYA ( UYARLAMA ) : Ahmet Vefik Paşa; güldürü; ünlü Fransız yazar Moliere’nin eserinin Türkçeye uyarlamasıdır…
DEKBAZLIK ( UYARLAMA ) : Ahmet Vefik Paşa; güldürü; ünlü Fransız yazar Moliere’nin eserinin Türkçeye uyarlamasıdır…
MERAKİ ( UYARLAMA ) : Ahmet Vefik Paşa; güldürü; ünlü Fransız yazar Moliere’nin eserinin Türkçeye uyarlamasıdır…
TABİB-İ AŞžK ( UYARLAMA ) : Ahmet Vefik Paşa; güldürü; ünlü Fransız yazar Moliere’nin eserinin Türkçeye uyarlamasıdır…
YORGAKİ DANDİNİ ( UYARLAMA ) : Ahmet Vefik Paşa; güldürü; ünlü Fransız yazar Moliere’nin eserinin Türkçeye uyarlamasıdır…
ZOR NİKÂHI ( UYARLAMA ) : Ahmet Vefik Paşa; güldürü; ünlü Fransız yazar Moliere’nin eserinin Türkçeye uyarlamasıdır…
ZORAKİ TABİB ( UYARLAMA ) : Ahmet Vefik Paşa; güldürü; ünlü Fransız yazar Moliere’nin eserinin Türkçeye uyarlamasıdır…ABDÜLHAK HAMİT TARHAN
DUHTER-İ HİNDU: Abdülhak Hamit Tarhan; mensur oyun; yazar bu oyununda uzak bir ülkede geçen bir vakası anlatmıştır…
EŞžBER: Abdülhak Hamit Tarhan; aruzla yazılan ilk manzum oyun, 1880 …
FİNTEN: Abdülhak Hamit Tarhan; mensur oyun; yazarın en başarı göstermiş oyundur; 19. yüzyıl İngiltere’nde geçen bu oyunda Macbeth’in tesiri vardır…
İÇLİ KIZ: Abdülhak Hamit Tarhan; mensur oyun…
İLHAN: Abdülhak Hamit Tarhan; manzum oyun…
LİBERTE: Abdülhak Hamit Tarhan; manzum oyun…
MECERA-YI AŞžK: Abdülhak Hamit Tarhan; mensur oyun; yazarın ilk tiyatro eserdir; yazarın Tarhan’daki yaşamını anlattığı bir eserdir…
NESTEREN: Abdülhak Hamit Tarhan; manzum oyun; yazar bu eserinde zalim bir hükümdara başkaldırmayı anlatır; bu eserden sonrasında yazarın Paris Büyükelçiliği'nde İkinci Kâtipliği görevinden alınır...
SABR U SEBAT: Abdülhak Hamit Tarhan; mensur oyun…
SARDANAPAL: Abdülhak Hamit Tarhan; manzum oyun…
TARIK YAHUT ENDÜLÜS FETHİ: Abdülhak Hamit Tarhan; mensur oyun…
TEZER: Abdülhak Hamit Tarhan; manzum oyun…
ZEYNEP: Abdülhak Hamit Tarhan; yarısı manzum, yarısı mensur oyun…
BUNLAR O’DUR: Abdülhak Hamit Tarhan; ozan bu şiirinde ölüm teması üstünde durmuştur
DİVANELİKLERİM YAHUT BELDE: Abdülhak Hamit Tarhan; şiir; yazar bu şiirini Garp nazım biçimleriyle yazmıştır; şiirde yazarın Paris izlenimlerini anlatılır…
GARAM: Abdülhak Hamit Tarhan; şiir; ozan bu şiirinde hüzünlü bir sevgi hikâyesini anlatmıştır…
HACLE: Abdülhak Hamit Tarhan; şiir; şiirde ölüm teması ele alınmıştır…
İLHAM-I VATAN: Abdülhak Hamit Tarhan; şiir; ozan bu şiirinde yurt sevgisini mevzu edinmiştir…
MAKBER: Abdülhak Hamit Tarhan; şiir; yazar bu şiirini, ilk eşi Fatma Hanım’ın Beyrut’ta ölümü üstüne yazmıştır, şiirde derin bir ölüm teması işlenmiştir; yazarın en meşhur şiiridir…
ÖLÜ: Abdülhak Hamit Tarhan; şiir; şiirde ölüm teması ele alınmıştır…
SAHRA: Abdülhak Hamit Tarhan; şiir; edebiyatımızdaki ilk pastoral şiirdir; yazarın ilk şiiridir; yazarın bu eserinde pastoral nitelikli şiirleri vardır; bu tür şeyler gözleme dayanmayan, kır ve köy yaşamının övgüsü olan şiirleridir…
TAYFLAR GEÇİDİ: Abdülhak Hamit Tarhan; şiir kitabı…
VALİDEM: Abdülhak Hamit Tarhan; şiir; edebiyatımızdaki kafiyesiz ilk şiirdir; ozan bu şiirinde annesini anlatmıştır…RECAİZADE MAHMUT EKREM
ARABA SEVDASI: Recaizade Mahmut Ekrem; roman; Türk edebiyatının ilk gerçekçi ( gerçek ) romanıdır; yazar
bu romanda yanlış Batılaşma anlayışını mizahi öğelerle gözler önüne sermektedir; romanda geçen vakalar ve karakterler bütünüyle tabii ve yerlidir; roman, Batılaşmayı yanlış anlayan, kendi kültürüne yabancılaşmış bir genç olan Bihruz Bey’in yaşadıklarını anlatır; yazar yanlış Batılaşmayı anlatırken Bihruz Bey’in içine düşmüş olduğu Garp hayranlığına uğruna meydana getirilen komiklikleri anlatır…
MUHSİN BEY: Recaizade Mahmut Ekrem; hikâye…
ŞžEMSA: Recaizade Mahmut Ekrem; hikâye…
AFİFE ANJELİK: Recaizade Mahmut Ekrem; tiyatro; yazarın ilk tiyatro eserdir; yazar bu eserinde, daha çok devrin tiyatroya olan eğilimleri bundan ötürü yazarı tarafınca bu yolda denenmiş bir eserdir; yapıt, edebiyat tarihimizin öncü birikimleri içinde sayılmalıdır…
ATALA: Recaizade Mahmut Ekrem; oyun; yazar bu eserini, Fransız yazar Chateaubriand roman türündeki eserini Türkçeye çevirerek oyun haline getirmiştir…
ÇOK BİLEN ÇOK YANILIR: Recaizade Mahmut Ekrem; tiyatro; güldürü türünde yazılmış bir eserdir; yazar bu eserinin konusunu Binbir Gündüz Hikâyeleri’nden almıştır; eserde, kendi kazmış olduğu kuyuya gene kendisi düşen Maraş kadısı Azmi Efendi'nin serüvenini anlatır…
VUSLAT: Recaizade Mahmut Ekrem; tiyatro; yazarın bu eserinde, Namık Kemal’in eseri olan “ Zavallı Çocuk “ adlı tiyatro eserinin tesirinde kalmış olduğu görülür…
AH NEJAT: Recaizade Mahmut Ekrem; şiir; 15 yaşlarındayken veremden ölen oğlunun anısına kaleme almış olduğu şiiridir; elem ve hüznün ağır basmış olduğu bir şiirdir…
NAÄžME-İ SEHER: Recaizade Mahmut Ekrem; şiir kitabı; şairin ilk şiir kitabıdır; buradaki şiirleri çoğu zaman Divan şiirinin özelliklerini taşıyan şiirleridir…
NİJAD EKREM: Recaizade Mahmut Ekrem; şiir kitabı; 1900'de hemen hemen 15 yaşlarındayken veremden ölen oğlunun anısına kaleme almış olduğu eseridir; içinde oğlunun yazıları da vardır…
PEJMÜRDE: Recaizade Mahmut Ekrem; şiir kitabı…
YADİGÂR-I ŞžEBAB: Recaizade Mahmut Ekrem; şiir kitabı; şairin Tanzimat şiiri geleneğine uygun yazdığı şiirleridir; şiirlerinde bireysel temalara yer vermiştir…
ZEMZEME 1-2-3: Recaizade Mahmut Ekrem; şiir kitabı…
TAKDİR-İ ELHAN: Recaizade Mahmut Ekrem; eleştiri; yazarın şiirle ilgili görüşlerini yer almış olduğu Zemzeme adlı şiir kitabının önsözüne koyduğu eleştiri türündeki bir eserdir; yazar bu eserinde kafiyenin kulak için bulunduğunu savunmuştur. Buna karşılık Muallim Naci’de kafiyenin göz için bulunduğunu savunarak Zemzeme’ye karşı Demdeme’yi yazmıştır…
KUDEMADAN BİRKAÇ ŞžAİR: Recaizade Mahmut Ekrem; eleştiri; biyografik bir eserdir; eserde bir takım şairleri kendi şahsi duygularıyla eleştirmiştir…
ZEMZEME ÖNSÖZÜ: Recaizade Mahmut Ekrem; eleştiri…
TALİM-İ EDEBİYAT: Recaizade Mahmut Ekrem; nesir; yazarın kendi hazırladığı edebiyatla ilgili görüşlerini bir araya getirmiş olduğu bir kitaptır; bir ders kitabıdır; öğretmenlik yaparken öğrencilerine okuttuğu bir eserdir; Yeni edebiyatı örneklendiren bir eserdir…SAMİPAŞžAZADE SEZAİ
SERGÜZEŞžT: Sami Paşazade Sezai; roman; romanın Türk edebiyatındaki önemi, romantizm akımından realizme geçişini gösteren bir eserdir; edebiyatımızdaki ilk gerçekçi romanlardan biridir; yazar bu romanda tutsaklık ve insan ticareti konuşlarını eleştirmiştir; romanda, Kafkasya’dan kaçırılarak İstanbul’a getirilen dokuz yaşarında güzel bir Çerkez kızı olan Dilber’in yaşamış olduğu sıkıntıları anlatır…
KÜÇÜK ŞžEYLER: Sami Paşazade Sezai; hikâye; edebiyatımızdaki Batılı mealde ilk hikâye eseridir; minik hikâye türünün ilk örneğidir; yazar bu eserini Alphonse Daudet’in etkisiyle yazmıştır…
ŞžÃŽR: Sami Paşazade Sezai; tiyatro; üç perdelik bir oyundur…
İCLÂL: Sami Paşazade Sezai; hatıra; yazarın bu eserinde, yeğeni İclâl’in ölümü üstüne yazdığı mersiye, bir takım nesirleri ve hatıraları vardır…
RUMUZ-UL EDEP: Sami Paşazade Sezai; hatıra, seyahat yazısı ve söyleşi türündeki bir eserdir… MUALLİM NACİ
ATEŞžPARE: Muallim Naci; şiir kitabı…
FÜRUZAN: Muallim Naci; şiir kitabı…
SÜNBÜL: Muallim Naci; şiir kitabı…
ŞžERARE: Muallim Naci; şiir kitabı…
KÖYLÜ KIZLARIN ŞžARKISI: Muallim Naci; şiir; edebiyatımızda köyden söz eden ilk şiirdir…
DEMDEME: Muallim Naci; şiir - eleştiri; Recaizade Mahmut Ekrem’in Zemzeme ve Takdir-i Elhan’daki eleştirilerine karşı yazmıştır…
ISTILAHAT-I EDEBİYE: Muallim Naci; eleştiri; edebiyatla ilgili terimlerin olduğu eleştiri türündeki bir eserdir…
LÜGAT-I NACİ: Muallim Naci; lügat; yazar bu eserinde, Osmanlı Türkçesine Arapça, Farsçadan geçmiş kelimelerle Garp dillerinden geçmiş kelimeleri içinde toplamış, tamamen edebi bir sözlük oluşturmuştur…
ÖMER’İN ÇOCUKLUÄžU: Muallim Naci; hatıra; yazar bu eserinde, sekiz yaşına kadar yaşamış olduğu günleri anlattığı bir hatıra kitabıdır; yazar çocukluk günlerini anlatırken, içinde yaşamış olduğu toplumun inançları, gelenekleri, hassasiyetleri mevzusunda bir çok bilgiyi de okuruna aktarır…NABİZADE NAZIM
HEVES ETTİM: Nabizade Nazım; şiir kitabı…
KARABİBİK: Nabizade Nazım; roman; edebiyatımızda ilk köy romanı olarak kabul edilir; yapıt romandan çok uzun hikâye özelliklerine haizdir; edebiyatımızda realizmin başarı göstermiş örnekleri içinde yer alır; yazar bu romanında, Antalya’nın Kaş kazasının Beymelik köyünde babasından kalma tarlanın dört dönümünü komşusuna satan Karabibik’in, kalan sekiz dönümünü de Yosturoğlu’na kaptırmamak için ortaya koyduğu çabayı anlatır…
YADİGÂRLARIM: Nabizade Nazım; hikâye…
ZAVALLI KIZ: Nabizade Nazım; hikâye…
ZEHRA: Nabizade Nazım; roman; edebiyatımızın ilk tezli romanıdır; ilk ruhsal roman denmesi de sayılır;
yazar romanında “ kıskançlık “ teması üstünde durmuştur; romandaki ruhsal tahliller ve kıskançlık psikolojisinin geliştirilmesi özenle anlatılmıştır; yazar vakası ve olayın geçmiş olduğu çevreyi gerçekçi bir şekilde anlatmıştır…
YORUMLAR