Maddelerin birbirleriyle etkileşerek başka maddelere dönüşmesine kimyasal vaka denir. Kimyasal vakada yeni çıkan ürünler oluştuğu için kull...
Maddelerin birbirleriyle etkileşerek başka maddelere dönüşmesine kimyasal vaka denir. Kimyasal vakada yeni çıkan ürünler oluştuğu için kullanılan maddelerin özellikleri kaybolur. Kimyasal vakalar içinde element ya da bileşikler içinde gerçekleşen elektriksel etkileşmeye de kimyasal tepki denir. Kimyasal reaksiyonlarda; reaksiyonda kullanılan maddelere giren (reaktif) denirken, tepki sonucu oluşan yeni maddelere de ürün adı verilir. Reaksiyona giren ve sonuçta oluşan ürün maddeler birbirinden farklıdır.
Kimyasal Vaka Nedir ? (Detay)
Kimyasal değişiklik, tüm maddeler atom ya da molekül dediğimiz ufak taneciklerden oluşur. Maddelerin atom ya da molekül yapılarıyla ilgili özelliklere kimyasal özellikler denir. Yanma, çürüme, paslanma, bileşik yapma şeklinde özellikler kimyasal özelliklerdir. Kimyasal değişimde maddenin bununla beraber molekül yapısıda değişmiş olur. Kimyasal değişimde maddenin geri dönüşümü olmaz. Buna bağlı olarak bu özelliklerde meydana gelen değişmelere de kimyasal değişmeler denir. Özetlemek gerekirse maddenin iç yapısında meydana gelen değişmeler kimyasal değişmelerdir. Kimyasal değişimin peşinden maddenin hem iç yapısı hem de dış yapısı değişmiş olur.Örnekler:
Kağıdın yanması
Ekmeğin küflenmesi
Sütün ekşimesi
Yumurtanın bozulup çürümesi
Demirin paslanması
Fotosentez vakası,
Sütten yoğurt yapılması
Solunum vakası
Hamurun mayalanması Kimyasal değişime uğrayan madde, kimyasal özelliklerini kaybedip yeni özellikler kazanır.
Tüm yanma vakaları kimyasal değişmedir.
Kimyasal değişiklik geçiren bir madde yeniden eski haline getirilemez.
* Değişik kaynaktan kimyasal vaka nedir
Kimyasal vaka maddenin molekül yapısında meydana gelen değişmelerdir. Bu değişim olurken moleküller arası ve moleküllerdeki atomu bir arada tutan bağlar kopar ve yeni düzenleme ile yeni bazı bağlar oluşur. Bu değişik özellikte yeni maddelerin oluşması anlama gelir.
Fizyolojik ve Kimyasal Vakalar
Maddenin biçim, yoğunluk, çözünürlük, genleşme, erime ve kaynama noktaları, sıvı, katı ya da gaz hâlde olması şeklinde özellikleri maddenin fizyolojik özellikleridir. Maddenin bu özelliklerinde görülen değişimleri fizyolojik değişimdir. Maddenin iç yapısında değişme olmaz. Mesela demirin, tel levha ya da çivi hâline getirilmesi vakalarında demirin şeklinde bir değişiklik olmuştur. Çivi de, tel de demirin özelliklerini taşır. Suyun donup buz olması ya da ısınıp buharlaşması da fizyolojik değişmedir. Zira su, katı ya da gaz hâle geçerken iç yapısında bir değişme olmamıştır. Su buharı soğutulduğunda yeniden su elde edilebilir. Buz da ısıtıldığında yeniden suya dönüşür.Fakat demir çivi paslandığında, artık demirin özelliklerini taşımaz. Odun baltayla ikiye kesilse odunun şekli değişmiş olur. Fakat odun yakıldığında geriye kalan kül, odunun özelliklerini taşımaz.
Yanma, paslanma, çürüme, ekşime, elektroliz şeklinde vakalar sonucunda maddenin iç yapısında değişmeler olur, yeni maddeler oluşur.
Maddenin iç yapısı, bileşimi, başka maddeye dönüşebilmesi şeklinde özelliklere kimyasal özellikler denir. Maddenin kimyasal özelliklerinde meydana gelen değişmeler sonucunda yeni özellikte maddeler oluşur. Kimyasal özelliklerdeki değişmelere kimyasal vaka ya da kimyasal tepkime denir. Bileşik atomlarını bir arada tutan bağlara kimyasal bağ denir. Kimyasal değişmeler esnasında bu bağlar kopar, yenileri oluşur. Kimyasal vakalar, maddelerin birbirleriyle etkileşmesi sonucu oluşabileceği şeklinde ısı, elektrik akımı şeklinde dış etkilerle de oluşabilir. Mesela demirin havadaki oksijenle birleşmesi sonucu pas oluşurken, suyun elektrik akımıyla elektrolizi sonucu hidrojen ve oksijen gazları açığa çıkar.
Kimyasal Tepkimeler
Kimyasal değişmelere ya da kimyasal tepkimelere kimyasal reaksiyonlar da denir. Kimyasal tepkime esnasında değişiklik geçiren maddelere reaksiyona girenler, yeni oluşan maddelere de reaksiyondan çıkanlar ya da ürünler adı verilir.Demirin paslanması esnasında havadaki oksijenle demir birleşerek demir oksit denilen pası oluşturur. Burada demir ve oksijen girenler, demir oksit ise çıkan üründür.
Kimyasal tepkimeler esnasında meydana gelen değişimler, kimyasal denklemlerle gösterilir.
Kimyasal denklemlerde giren ve çıkan maddeler formüllerle gösterilir. Mesela kömür yanarken içindeki karbon havadaki oksijenle birleşir ve karbon dioksit gazı açığa çıkar. Bu vakaya ilişkin tepkime denklemi şu şekilde yazılır:
C + O2 > CO2
Kömür Oksijen Karbon dioksit
Girenler Çıkanlar (Ürün)
Denklemden de görüldüğü şeklinde tepkimeye giren ve çıkan maddeler arasına ok konur. Giren maddeler okun sol tarafında, çıkanlar ise sağ tarafında bulunur.
Kimyasal denklemler tepkime hakkında bir çok bilgiyi rahat bir halde göstermemize yarar. Mesela; C + O2 CO2 tepkimesi bizlere 1 karbon atomuyla 2 oksijen atomunun birleşerek 1 karbon dioksit molekülü oluşturduğunu gösterir.
Tepkime Çeşitleri
Kimyasal tepkimeler gerçekleşirken bazı maddeler içinde bağlar koparken, bazı maddeler içinde yeni bağlar oluşur. Kimyasal tepkimeler oluş şekline bakılırsa sınıflandırılabilir:1. Bireşim (Birleşme) Tepkimeleri:
Element ya da bileşiklerin birleşmesiyle yeni bir madde oluşumuna bireşim (birleşme) tepkimesi adı verilir.Örnek; karbon dioksit ve suyun oluşumu:
C + O2 > CO2
2 H2 + O2 > 2 H2O
2. Çözümleme (Ayrışma) Tepkimeleri:
Bir bileşik kendini oluşturan daha rahat maddelere ayrışıyorsa, buna çözümleme (ayrışma) tepkimesi adı verilir.Örnek; suyun ve potasyum kloratın (KClO3) ayrışması:
2 H2O > 2 H2 + O2
KClO3 > KCl + 3/2O2
3. Yer Değişiklik yapma Tepkimeleri:
Bir element ve bir bileşik içinde ya da iki değişik bileşik içinde oluşan tepkimelerde, atomlar birbiriyle yer değiştirip yeni bileşikler oluşturabilir. Bu tip tepkimelere yer değişiklik yapma tepkimesi adı verilir.Mesela magnezyum ile çinko oksit tepkimeye girdiğinde magnezyum oksit ve çinko oluşur.
Mg + ZnO > MgO + Zn
Tepkime denkleminde de görüldüğü şeklinde elementler yer değiştirerek yeni bileşikler oluşturur.
Tepkime Denklemlerinin Denkleştirilmesi
Kimyasal tepkimelere giren maddelerle çıkan maddeleri oluşturan atomların cinsleri ve sayıları aynıdır. Dolayısıyla bir tepkime denkleminin sol ve sağ tarafında aynı cins ve aynı sayıda atom bulunmalıdır. Bu şekilde tepkime denklemlerine denkleştirilmiş tepkime denklemi adı verilir.Eğer bir tepkime denklemi denk değilse, formül ve sembollerin önüne uygun sayılar yazılarak tepkime denkleştirilir.
Mesela su, oksijen ve hidrojenin birleşmesiyle oluşur. Fakat oksijen ve hidrojen tek atom hâlinde değil, O2 ve H2 molekülleri şeklinde ve gaz hâlde bulunur. Suyun tepkime denklemini H2 + O2 H2O şeklinde yazarsak denk bir tepkime denklemi yazmış olmayız. Zira giren atom sayısı ile çıkan atom sayısı aynı değildir. Girenler tarafında 2 tane O atomu, çıkanlar tarafında ise 1 tane O atomu vardır.
Denklemi denkleştirmek için H2 ve H2O’nun önüne 2 yazalım;
2 H2 + O2 2 H2O
4 tane H 4 tane H
2 tane O 2 tane O
Bu durumda girenler ve çıkanlar denkleşmiş olur.
Örnek: Magnezyum ve oksijen birleşerek Magnezyum oksit (MgO) bileşiğini oluşturur.Bu olayın tepkime denklemini yazın
Örnek: Metanın formülü CH4 olduğuna bakılırsa, metan ve oksijen arasındaki kimyasal denklemi yazınız.
Tepkimelerde Kütlenin Korunumu
Bir kimyasal tepkimede, tepkimeye giren maddelerin kütlelerinin toplamı, çıkan maddelerin kütlelerinin toplamına eşittir. Demirin kükürt ile tepkimesinden demir sülfür oluşur. Demir sülfürün tepkime denklemi şu şekildedir.
Fe + S > FeS
56 32 88 g
Giren Çıkan
kütle = 56 + 32 = 88 g kütle = 88 g
Örnek: Kalsiyum karbonat ısıtıldığında kalsiyum oksit ve karbon dioksit maddelerine ayrışır.100 g kalsiyum karbonat ayrıştığında 44 g karbon dioksit çıktığına bakılırsa, kaç gram kalsiyum oksit oluşur?
YORUMLAR