çevresindeki havayı şiddetle ısıtır. Şimşek çakmasından sonrasında duyulan gürültü. Yıldırımın meydana gelmesine sebep olan çok güçlü...
çevresindeki havayı şiddetle ısıtır. Şimşek çakmasından sonrasında duyulan gürültü. Yıldırımın meydana gelmesine sebep olan çok güçlü elektrik akımı, şimşek çakmasına kadar kısa bir vakit içinde, Bu ısınma sonucu, hava moleküllerinde aniden bir genişleme meydana gelir. Genişleyen hava, hızla daha soğuk havanın bulunmuş olduğu yere doğru akma adım atar. Havanın bu hareketi, gök gürültüsünü meydana getirmiş olur.
ilkel çağlarda, Bugün, fizik bilimi bakımından, tam olarak açıklanması yapılmış olan gökgürültüsü, oluşumunun fizik yönden açıklanmasını yapamayan ilkel insanoğlu tarafınca, öfkelenen tanrıların sesi olarak kabul edilmiş ve bu sebeple çok korkulan bir doğa vakası olmuştur.
Gök gürültüsü
Gök gürültüsü, şimşek çakmasının peşinden hızla yer değiştiren havanın hareketinden meydana gelen sestir. Yıldırımı oluşturan çok güçlü elektrik akımı, kısa süre içinde çevresindeki havayı şiddetle ısıtır. Bu ısınma sonucu çok ani bir halde genleşen hava, hızla daha soğuk havanın bulunmuş olduğu bölgelere dalar. İşte havanın bu hareketinin meydana getirmiş olduğu dalga, gök gürlemesini ya da gök gürültüsünü hasıl eder.
Gök gürültüsünün çeşitli sesleri vardır. Ağır ve derinden gelen bir ses, gök gürültüsünün uzaklardan geldiğini gösterir. Çatırtılı gök gürültüsü, yıldırımın birçok kollara ayrıldığında duyulur. Şimşek çakmasından sonrasında duyulan en güçlü sesi, yıldırımın aslolan gövdesi; arkadan gelen sesi, ayrılmış olduğu kollar meydana getirir. Ses hızı, ışık hızından çok minik olduğundan, gök gürültüsü daima şimşek görüldükten sonrasında duyulur.
Meydana getirilen incelemelere nazaran, dağlık bölgeler hariç, gök gürültüsünün 30-40 saniyeden fazla sürdüğü pek görülmemiştir. Meydana getirilen tetkiklerde bazı bilim adamlarına nazaran şimşek ve bunun sonucu gök gürültüsünün meydana gelmesi için elektrik yüklü bulutların uçlarındaki sıcaklığın 28°C'ye yükselmesi gerekmektedir. Bundan başka, bulut içinde buz parçacıkları ve su damlalarının aynı anda mevcut olmaları, şimşeğin akması için lüzumlu görülmektedir. Bu şekilde bir durumda bulut içinde ısı -20°C olduğu düzey çevresinde pozitif elektrik yüklü ve 0°C ile ile 10°C içinde bulunan büyük bir alanda ise negatif elektrik yüklü bir merkez bulunur. Bu merkezler esas elektrik boşalım merkezleri olup, şimşek bu merkezler arasındaki kanalda meydana gelir. Kanalın sıcaklığı aniden neredeyse 10.000° C'ye yükselir. Bu ısınma sonunda hızlıca hacmi genişleyen havadan gürültü olarak dalgalar yayılır.
Gök gürültüsü bazan şimşek mahallinden 64 km uzaklardan, ses dalgalarının aşağı atmosferde kırılmalara uğramış olduğu zamanlarda 16-25 km ötelerden işitilebilir. Buna karşılık kimi zaman 16 km'den çok daha kısa mesafelerden bile işitilmediği olmaktadır. Sesin hızı saniyede ortalama 340 metredir. Mesafeyi tahminen bilmek istenirse, bir şimşek çakınca saate bakılır ve dinlenir, birkaç saniye sonrasında gök gürültüsünü işitirilir. Aradan kaç saniye geçmiş ise onu 340 m/s ile çarpınır; örneğin 7 s · 340 m/s = 2380 metredir.
Gök gürültüsü, şimşek çakmasının peşinden hızla yer değiştiren havanın hareketinden meydana gelen sestir. Yıldırımı oluşturan çok güçlü elektrik akımı, kısa süre içinde çevresindeki havayı şiddetle ısıtır. Bu ısınma sonucu çok ani bir halde genleşen hava, hızla daha soğuk havanın bulunmuş olduğu bölgelere dalar. İşte havanın bu hareketinin meydana getirmiş olduğu dalga, gök gürlemesini ya da gök gürültüsünü hasıl eder.
Gök gürültüsünün çeşitli sesleri vardır. Ağır ve derinden gelen bir ses, gök gürültüsünün uzaklardan geldiğini gösterir. Çatırtılı gök gürültüsü, yıldırımın birçok kollara ayrıldığında duyulur. Şimşek çakmasından sonrasında duyulan en güçlü sesi, yıldırımın aslolan gövdesi; arkadan gelen sesi, ayrılmış olduğu kollar meydana getirir. Ses hızı, ışık hızından çok minik olduğundan, gök gürültüsü daima şimşek görüldükten sonrasında duyulur.
Meydana getirilen incelemelere nazaran, dağlık bölgeler hariç, gök gürültüsünün 30-40 saniyeden fazla sürdüğü pek görülmemiştir. Meydana getirilen tetkiklerde bazı bilim adamlarına nazaran şimşek ve bunun sonucu gök gürültüsünün meydana gelmesi için elektrik yüklü bulutların uçlarındaki sıcaklığın 28°C'ye yükselmesi gerekmektedir. Bundan başka, bulut içinde buz parçacıkları ve su damlalarının aynı anda mevcut olmaları, şimşeğin akması için lüzumlu görülmektedir. Bu şekilde bir durumda bulut içinde ısı -20°C olduğu düzey çevresinde pozitif elektrik yüklü ve 0°C ile ile 10°C içinde bulunan büyük bir alanda ise negatif elektrik yüklü bir merkez bulunur. Bu merkezler esas elektrik boşalım merkezleri olup, şimşek bu merkezler arasındaki kanalda meydana gelir. Kanalın sıcaklığı aniden neredeyse 10.000° C'ye yükselir. Bu ısınma sonunda hızlıca hacmi genişleyen havadan gürültü olarak dalgalar yayılır.
Gök gürültüsü bazan şimşek mahallinden 64 km uzaklardan, ses dalgalarının aşağı atmosferde kırılmalara uğramış olduğu zamanlarda 16-25 km ötelerden işitilebilir. Buna karşılık kimi zaman 16 km'den çok daha kısa mesafelerden bile işitilmediği olmaktadır. Sesin hızı saniyede ortalama 340 metredir. Mesafeyi tahminen bilmek istenirse, bir şimşek çakınca saate bakılır ve dinlenir, birkaç saniye sonrasında gök gürültüsünü işitirilir. Aradan kaç saniye geçmiş ise onu 340 m/s ile çarpınır; örneğin 7 s · 340 m/s = 2380 metredir.
YORUMLAR