zeybek Batı Anadolu'nun dağlık bölgelerinde, bir efenin emrindeki yiğitlere verilen ad. Delikanlı yaşta olanlarına kızan denir. ...
zeybek
Batı Anadolu'nun dağlık bölgelerinde, bir efenin emrindeki yiğitlere verilen ad. Delikanlı yaşta olanlarına kızan denir.
Zeybek, çocukluktan başlayarak geleneklere uygun şekilde yetiştirilirdi. Kız kaçırmadan, çetecilik yapmadan ya da dağa insan kaldırmadan zeybek olunmazdı. Zeybek efenin emirlerini yerine getirmek zorundaydı. Kızanları yetiştirmek, her mevzuda onlara iyi örnek olmakla yükümlüydü. Evlenmesi ya da kız kaçırması efenin iznine bağlıydı. Dilediği süre efe değiştirebilir, fakat efeden habersiz gruptan ayrılamayacağı şeklinde, başkalarıyla ilişki de kuramazdı.
Zeybekler başlarına püsküllü fes giyip üzerine çevresi oyalı yemeni sarıyor, sırtlarına dik yakalı zıbın, mintan ve çapraz düğmeli camedan, en üste de kolları kopçalı, sırtı ve kol üstleri kaytan işlemeli sallama denen cepken giyerlerdi. Kasıktan göğse kadar örme dönem sarıyor, onun üzerine üç sıra kayışla bağlanan deri silahlık takarlardı. Pantolon yerine de boyu diz kapağını örtmeyecek uzunlukta, geniş ağlı, paça ağızları ve cep kenarları kaytan işlemeli şalvar, ayaklarına yün çorap ve yemeni giyerlerdi.
19. yüzyılda, eşkıyalığa karşı alınan önlemler zeybekliğin geleneksel yapısının bozulmasına yol açtı. Bununla beraber Kurtuluş Savaşı esnasında Yörük Ali Efe ve Demirci Mehmed Efe önderliğindeki Zeybek, çeteleri mühim yararlılıklar göstermişlerdir.
: Ana Britannica
BAKINIZ
Halay, misket ve zeybek hangi bölgelerde oynanır?
Zeybek hangi yörenin oyunudur?
Zeybek oyununun özellikleri nedir?
Büyük L.
AĞIR ZEYBEK a Batı Anadolu ve Ankara yöresinde oynanan, ağır devinimli zeybek oyunlarının ve bunlara birlikte rol alan ezgilerin genel adı. (Ağırtartımlıdır. Dokuz ikilik ya da dokuz dörtlük notalarla yazılır. Davul, zurna, bağlama, sipsi, kemane ile çalınır; sözlü olanları da vardır.)
ZEYBEK a.
1. Bir efenin yanında bulunan, yiğitliği ve gözü pekliğiyle öne çıkmış, kızanların eğitimiyle görevli şahıs. (Bk. ansikl. böl.)
2. Bilhassa B. Anadolu'da efelere verilen ad.
—Folk. Dört takımdan oluşan tulumbacı sandığı.
—Ansikl. Zeybekler, birçok araştırmacı tarafınca değişik boylara ve örgütlenmelere bağlanır. Bazılarına göre düzeni, güvenliği sağlamakla görevli bir asker sınıfı, bazılarına göre bir esnaf birliği, bazılarına gore de bir denizci topluluğuydu. Zeybekler. çocukluktan geleneklere bağlı olarak yetiştirilir, vukuat sahibi (kız kaçırma, çetecilik, dağa kaldırma vb.) olmayan genç zeybek sayılmazdı. Kızanlardan gözü pekliği ve yiğitliğiyle kendini belli «denler zeybek olur, yiğitlikte en üstün olan "efe†adını alırdı. Zeybekler kızanları eğitir ve yönetirdi. Efelerle kızanların giyim ve saç biçimlerinde farklılıklar vardı. Efelerin oyununa kimse katılmazdı. Katılan olursa efeye meydan okumuş sayılırdı. Zeybeklığın geleneksel yapısı XIX. yy.'da eşkıyalığa karşı alınan önlemler sebebiyle dağıldı. Bununla beraber, zeybekler Kurtuluş savaşı esnasında mühim yararlılıklar gösterdiler.
Zeybek oyunları.
Aydın, Muğla, Çanakkale. Balıkesir. Mamsa, Burdur, Denizli, Afyonkarahısar, İzmir, Bursa, Uşak, Kütahya zeybek oyunları açısından en varlıklı yörelerdir. Zeybeklerin tek, çift, toplu ve ağır zeybek olmak suretiyle başlıca dört biçimi vardır. En ünlüsü 9/4'lük vuruşlu aksak ölçüdeki ağır zeybektir. Zeybek oyunlarının tüm bu dört biçimden biriyle oynanır. Kimi bölgesel ayrılıklar görülmekle beraber zeybeklerin giyimi başlık, boyalı yazmadan sarık, mintan üstüne canfes gömlek, sallama kollu işlemeli cepken, açık mavi ya da lacivert çuhadan diz çakşırı, sırma işli tozluk, yemem ve bele sarılan kalınca kuşaktan oluşur. Fişeklik ve bele sokulan silahlar giyimi tamamlar. Zeybek oyunları yörelere gore değişik adlarla ya da ezgisinin adıyla da anılır. Tümünde ortak olan figürler diz çökme, diz üstünde adım atma, dönme, yere el vurma, durma ve düz yürümedir. Çoğu zaman adam oyunu olmakla beraber hanım zeybekleri de vardır.
—Müz. Zeybek havaları, ağır ya da orta aksak usulünde olup ağır çalınır. Aksak (yürük) olan zeybeklere Ege'de hanım zeybeği denir Zeybek temposu, aksak ve oynak usulleri çerçevesinde olmakla beraber raksa özgüdür. İcrada davul ve zurnanın bulunması şarttır.
1. Bir efenin yanında bulunan, yiğitliği ve gözü pekliğiyle öne çıkmış, kızanların eğitimiyle görevli şahıs. (Bk. ansikl. böl.)
2. Bilhassa B. Anadolu'da efelere verilen ad.
Zeybek havası, zeybek oyunlarına birlikte rol alan ezgiler.
Zeybek oyunları, zeybeklerden landığı öne sürülen, bilhassa B. Anadolu'da yaygın bir halk oyunu türünün genel adı. (Özetlemek gerekirse zeybek de denir.) [Bk. ansikl. böl ]
—Folk. Dört takımdan oluşan tulumbacı sandığı.
—Ansikl. Zeybekler, birçok araştırmacı tarafınca değişik boylara ve örgütlenmelere bağlanır. Bazılarına göre düzeni, güvenliği sağlamakla görevli bir asker sınıfı, bazılarına göre bir esnaf birliği, bazılarına gore de bir denizci topluluğuydu. Zeybekler. çocukluktan geleneklere bağlı olarak yetiştirilir, vukuat sahibi (kız kaçırma, çetecilik, dağa kaldırma vb.) olmayan genç zeybek sayılmazdı. Kızanlardan gözü pekliği ve yiğitliğiyle kendini belli «denler zeybek olur, yiğitlikte en üstün olan "efe†adını alırdı. Zeybekler kızanları eğitir ve yönetirdi. Efelerle kızanların giyim ve saç biçimlerinde farklılıklar vardı. Efelerin oyununa kimse katılmazdı. Katılan olursa efeye meydan okumuş sayılırdı. Zeybeklığın geleneksel yapısı XIX. yy.'da eşkıyalığa karşı alınan önlemler sebebiyle dağıldı. Bununla beraber, zeybekler Kurtuluş savaşı esnasında mühim yararlılıklar gösterdiler.
Zeybek oyunları.
Aydın, Muğla, Çanakkale. Balıkesir. Mamsa, Burdur, Denizli, Afyonkarahısar, İzmir, Bursa, Uşak, Kütahya zeybek oyunları açısından en varlıklı yörelerdir. Zeybeklerin tek, çift, toplu ve ağır zeybek olmak suretiyle başlıca dört biçimi vardır. En ünlüsü 9/4'lük vuruşlu aksak ölçüdeki ağır zeybektir. Zeybek oyunlarının tüm bu dört biçimden biriyle oynanır. Kimi bölgesel ayrılıklar görülmekle beraber zeybeklerin giyimi başlık, boyalı yazmadan sarık, mintan üstüne canfes gömlek, sallama kollu işlemeli cepken, açık mavi ya da lacivert çuhadan diz çakşırı, sırma işli tozluk, yemem ve bele sarılan kalınca kuşaktan oluşur. Fişeklik ve bele sokulan silahlar giyimi tamamlar. Zeybek oyunları yörelere gore değişik adlarla ya da ezgisinin adıyla da anılır. Tümünde ortak olan figürler diz çökme, diz üstünde adım atma, dönme, yere el vurma, durma ve düz yürümedir. Çoğu zaman adam oyunu olmakla beraber hanım zeybekleri de vardır.
—Müz. Zeybek havaları, ağır ya da orta aksak usulünde olup ağır çalınır. Aksak (yürük) olan zeybeklere Ege'de hanım zeybeği denir Zeybek temposu, aksak ve oynak usulleri çerçevesinde olmakla beraber raksa özgüdür. İcrada davul ve zurnanın bulunması şarttır.
Kaynak: Büyük Larousse
Halay, misket ve zeybek hangi bölgelerde oynanır?
Zeybek hangi yörenin oyunudur?
Zeybek oyununun özellikleri nedir?
YORUMLAR