6. sınıflar için sözcük yapısı ve ekler konusunun örneklerle açıklaması, anlatımı. Kök, gövde, ek özellikleri, ek çeşitleri örnekler açıklam...
6. sınıflar için sözcük yapısı ve ekler konusunun örneklerle açıklaması, anlatımı. Kök, gövde, ek özellikleri, ek çeşitleri örnekler açıklaması, anlatımı
Sözcük Yapısı ve Ekler
Sözcükler kök ve eklerden oluşur.
Bir sözcüğün ekler atıldıktan sonra geriye kalan, anlamlı en küçük birimidir.
• Ad Kökü: Sonuna -mak / -mek mastar eki getirilemeyen köklerdir, deniz – göl – toprak – ben – güzel – iyi…
• Fiil Kökü: -mak / -mek mastar eki alabilen kökledir, gez-, oku-, otur-
• Ortak Kök: Hem ad ham de fiil kökü olarak kullanılabilen köklerdir. Bu kullanımlar arasında anlam farkı yoktur. Aynı durumu ifade ederler.
eski, güven, tat, boya, sıva, ekşi
• Sesteş Kök: Yazılış ve okunuşları aynı, anlamları farklı olan köklerdir, gül (gül- fiili ve çiçek adı)
dil (dil – (kesmek) fiili ve organ adı)
Bir sözcüğün en az bir yapım eki almış biçimidir. Örnekler: yazlık, gözlük, gezgin…
Sözcük kök ya da gövdelerine gelerek yeni sözcükler üreten veya sözcükler arasında anlam ilişkisi kuran seslerdir.
Eklerin başlıca iki işlevi vardır:
1. Yapım Ekleri: Eklendiği sözcüğün anlamını ya da türünü değiştiren eklerdir. Yapım ekleri işlevlerine göre dört başlık altında incelenir:
a. Ad soylu sözcüklerden ad soylu sözcük türetenler:
-li: ev-li, İzmir-li, şans-lı …
-siz: su-suz, uyku-suz, bulut-suz …
-ce: iri-ce, dost-ça, güzel-ce …
-sel: tarih-sel, bilim-sel, yazın-sal …
-lık: boş-luk, korku-luk, saz-lık …
-cı: gazete – ci, sanat – çı, fırsat – çı …
-daş: vatan-daş, yurt – taş …
-cıl: insan – cıl, akıl – cıl …
b. Ad soylu sözcüklerden eylem türetenler:
-e: yaş-a (mak), tür-e (mek), boş-a (mak) …
-el: dar-al (mak), ince-l (mek)…
-le: baş-la(mak), toz-la(mak), gür-le(mek)…
-er: mor-ar(mak), ak-ar(mak) (ağ-ar-mak)…
-len, -leş: yaş-lan(mak), bir-leş(mek) …
-imse, -se: ben-imse(mek), su-sa(mak) …
-da: vızıl – da (mak), fısıl – da(mak), çıtır – da(mak)…
c) Eylemlerden eylem türetenler:
-ele: eş-ele(mek), ov-ala(mak)
-dır: al-dır(mak), bak-tır(mak), sevin-dir(mek)…
-i: kaz-ı(mak), sür-ü(mek) …
-imse: gül-ümse(mek), an-ımsa(mak) …
-il: tak-ıl(mak), gez-il(mek) …
-(i)n: ger-in(mek), bile-n(mek) …
-(i)ş: gör-üş(mek), yaz-ış(mak) …
-t: ağla-t(mak), mele-t(mek) …
-ir: art-ır(mak), bit-ir(mek) …
d) Eylemlerden ad soylu sözcük türetenler:
-it: yak-ıt, geç-it, yaz-ıt…
-im: yaz-ım, çiz-im, geç-im …
-ın: yay-ın, yığ-ın, bas-ın …
-i: say-ı, yap-ı, tak-ı …
-gin: yay-gın, dur-gun, şaş-kın …
-gan: savur-gan, çalış-kan …
-gi: ser-gi, gör-gü, ver-gi …
-mek: yaz-mak, sev-mek,
2. Çekim Ekleri: Eklendikleri sözcüklerin türünü, değiştirmeyen; onların cümledeki görevlerini belirleyen eklerdir.
a) Çoğul ekleri:
Günler geçiyor. Odalar boştu.
b) Tamlama ekleri:
Ocağın isi silinecek gibi değildi.
c) İyelik ekleri:
defterim, defterin, defteri, defterimiz, defteriniz, defterleri
YORUMLAR